Sāṭi` el-Ḥuṣrī'den 1960.02.23 Tarihli Mektup
Belge No: 60 Kahire, 23.2.1960
Aziz Profesör Gökbilgin?e;
Son mektubunuzu da aldım ve Lütfi Tarihini bulup göndermiş olmanıza cidden müteşekkir oldum. Tabii, henüz vasıl olmamış olmakla beraber, sizden bu mektup ile de bir şeyler daha rica edeceğim:
Evvela, geçen sene Hakkı Paşa'nın tesviye müzakerelerini öğrenmek istediğim için bana Türk İnkılap Tarihi'nin birinci ve ikinci ciltlerini göndermiştiniz. İkinci cildin dördüncü kısmı, Birinci Cihan Harbi'nin başlamasına kadar olan vakayii ihtiva ediyordu. Ben şimdi ondan sonra, Osmanlı İmparatorluğu'nun inkırazı ile Cumhuriyeti'nin tesisine kadar geçen vakayii yazan ciltlerine de muttali olmak istiyorum. Bunları satın alıp göndermenizi rica edeceğim. Size evvelce de yazdığım gibi, gönderdiğiniz ve göndereceğiniz kitaplar ile onlar için vereceğiniz posta masraflarına kaydederek, sonunda ne kadar borcum olduğunu bildirmelisiniz ki, size havale edeyim. Böyle yapacağınıza güvenerektir ki, sizden bu zahmetleri istiyorum.
Sâniyen: rica ederim, bana şu hususta malumat veriniz:
Yanya'da Tepedelenli Ali Paşa'nın isyanı ne tarihte başladı ve ne tarihte bitti?
Tuzbaşı'ndaki Pazvandoğlu'nun isyanı ne tarihte başladı ve ne tarihte bitti?
Bağdat'taki Davut Paşa'nın isyanı ne tarihte başladı ve ne tarihte bitti?
Birde o tarihlerde Anadolu'nun şark vilayetlerinde de bazı kargaşalıklar olmuş idi. onların en ehemmiyetlisi ne idi? ve ne tarihte başlayıp ne tarihte bitmiştir.
Bu hususta vereceğiniz malumata peşinen teşekkür ederek, en iyi temennilerimi tekrar ederim,
azizim. V al Sait el-Husri
CE , o Tepetelenli Ali Paşa'nın Babıiali'yi dinlemeyerek kendi başına hareket etmesi 1810 tarihlerinden itibaren başlamaktadır. Ali Paşa Arnavutluk'un Toskalık kısmında kendisine tabi olmayan ve mukavemet gösteren Ergiri (Argy rocastron)'yi zapt ve Gardikilileri feci ve katliâmlar etti. (1811) bu hadiseler hükümetin nazarından kaçmıyor, o da kendi mazur göstermeye çalışıyordu. Tepedelenli Ali Paşa'nın hükmü altındaki sahaları mütemadiyen genişletip oğulları ile kendi idaresinde, hemen hemen bir devlet ülkesi kadar arazi cem etmesi, Babıali?yi kuşkulandırıyor, fakat bütün seyyiatına rağmen isyana hazır Rumların faaliyetine mâni teşkil eden ihtiyar vezire müsamaha edilerek, yakında vefatı ile işlerin düzeleceği ümit olunuyordu. Bir müddet de böyle geçti ve hadiseler inkişâf etti. Babıali, 1820'de, onu evvela derbentlerden başbuğluğundan ve oğlu Veli Paşa'yı da Tırhala'dan azletti. Bazı şartlarla, yalnız Yanya sancağı uhdesinde bırakılmıştı. Tepedelenli, Rumlar ile tam işbirliği yapmak için 23 Mayıs 1820'de Yanya”da umumi bir içtima akdetti ve bu hareket onun devlete açıkça isyana başlangıç oldu.