Tayyib Gök Bilgin yazıyor; “BİR CEVABIN CEVABI”

Gökbilgin Kütüphanesi sitesinden
13.17, 9 Ocak 2024 tarihinde Gokbilgin (mesaj | katkılar) tarafından oluşturulmuş 137 numaralı sürüm ("<blockquote>Gök defa safr, sakin ve uysal görünüşü altında Prof. Togan'ın yaman bir mücadele kudreti taşıdır; diğer taraftan ise hadise ve şartları büyük bir dikkat ve süratle istismar etmek hevesi ve arzusu sezilmemek imkânsızdır. Ancak, bu vasıflar, söz ve davranışlarının çok defa zemin ve zamana uygun olmaması, takındığı noksan tutumlar, hiçbir şeye, hiçbir hayra ve faydaya sahip olmaması yüzünden, çoğu zaman z..." içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu)
(fark) ← Önceki sürüm | Güncel sürüm (fark) | Sonraki sürüm → (fark)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Gök defa safr, sakin ve uysal görünüşü altında Prof. Togan'ın yaman bir mücadele kudreti taşıdır; diğer taraftan ise hadise ve şartları büyük bir dikkat ve süratle istismar etmek hevesi ve arzusu sezilmemek imkânsızdır. Ancak, bu vasıflar, söz ve davranışlarının çok defa zemin ve zamana uygun olmaması, takındığı noksan tutumlar, hiçbir şeye, hiçbir hayra ve faydaya sahip olmaması yüzünden, çoğu zaman zararlı yollara yönelmiş ve kendisine de "tegbihte hata yoksa, bülbül misali nikbet ve mihnet getirmiştir." Benim samimi inancım odur ki, Türkiyemizin şartları ve menfaatleri, hig de olsa sağ ve muhafazakâr fikir ve temayüllere olduğu kadar, sol ve sosyalist görüş ve eğilimlere de tolerans gösterilmesi ile, ilim ve kültür meselelerinde de bunların serbestçe münekagate yer verilmekle daha iyi sağlanabilir. Yoksa sayın Togan gibi, "Solcular" damgasını vurarak bir takım değerleri saf dışı bırakmak, bana göre, asrı batıl ve tehlikeli bir yol tutmaktır.

Bir Cevabın Cevabı

Mainz, Ekim 1962

Talihin ne garip cilvesidir ki, Prof. Zeki Velidi Togan'ı bundan on altı sene önce, 1946'da, üniversiteye tekrar alınması şüpheli görüldüğü bir sırada, o zamanlar Sayın Cihat Baban tarafından yayınlanan Tasvir gazetesinde yeni gördüğü bir eserini vesile yaparak, adeta büyük bir husumet dünyasına karşı müdafaa etmeye girişmiş, ilmi değerlerini belirterek kamuoyuna tanıtan ben, bugün, hasbelkader üzerime aldığım bir vazifenin ifası ve sorumluluğu çerçevesinde kamuoyu önünde, tıpkı on altı sene önce olduğu gibi, aynı vazifeyi gurur ve vicdan huzuru içinde yerine getirmek mecburiyetini duyuyor, ve bunun için de Sayın Togan tarafından gafletle, samimiyetsizlikle ve batıl savunmakla itham edildiğimi ifade ediyorum.


Zeki Velidi Togan, en yakın tarihimize damgasını vurmuş bir şahsiyettir. Gelecek devir Türk tarihçileri arasından, belki de onun eski macerasından, 1917'den sonra Bağkurdistan'daki Rus ihtilallerine kadar uzanan zamanlardan itibaren hayatını ve faaliyetlerini inceleyeceklerdir. Türkiye'ye yeni bir vatan bulduktan sonraki yaşamı, faaliyetleri, eserleri ve tarihçiliği bir araştırma konusu veya monografi mevzusu yapmayı düşünenler ortaya çıkacaktır. Ancak ben, uzun yıllardır beraber bulunduğum fakülteye intisabımdan ve bir nebzede olsa asistanlığını yapmış olmamdan, makale ve kitap tashihlerini, okunması ve anlaşılması için ifade ve yazılarını bir kere daha gözden geçirerek, evinden matbaaya ve matbaadan evine getirip götürdüğüm zamanlardan itibaren onu mümkün olduğunca yakından takip etmiş birisi olarak söyleyebilirim.


Çok defa sakin ve uysal görüntüsü altında Prof. Togan'ın yaman bir mücadele kudreti taşıdığını, diğer taraftan ise hadise ve şartları büyük bir dikkat ve süratle istismar etmek isteği ve arzusunu sezmemenin imkansız olduğunu ifade etmek gerekir. Ancak, bu vasıfların söz ve davranışları zaman ve zeminle uygun olmadığı, takt eksiklikleri, hiçbir hayır ve fayda sağlamayacak nitelikte olduğu için çoğu zaman sıkıntıya yol açtığı ve kendisine, eğer bir tebriği yoksa, bılbül misali bir sürekli eleştiri ve mihnet getirdiği anlaşılmaktadır.


FUNDAMENTA meselesinde de hal böyledir. Teferruat üzerinde şimdiye kadar kafi derecede durulmuştur. Ancak gerçek şudur ki, Bay Togan burada da maalesef idaresizliğini göstermiş, önce bulunduğu teşkilatındaki rolünü oynamış, ardından bir Milletlerarası ilim kurulunda, istikbalin yolunu açan bir süreçte ve nihayet kendisini tasfiyeye mecbur bırakan bir davranış seyri içinde takılıp kalmıştır. Türk garkiyatçılarının, topluca, Türk din, edebiyat ve tarih bilginlerinin başkanı olmuş, ancak maalesef birçok durumda bizi küçük düşürecek beyan ve davranışlarda bulunan Prof. Togan'ın, Gronbech'in ölümünden ve Deny'nin ayrılmasından sonra Fundamenta'nın idaresinde etkili ve yeterli bir unsur olmadığını göstermiştir. Eğer bir "triumvirat" kurulmuşsa, bunun bir üyesi olarak, yağ, mevki ve bilgi açısından kendisi olmalıydı. Ve bu vazife, Türk ilim dünyası tarafından 1951'de Milletlerarası Mizah Kongresi tertip heyeti başkanlığına tevdi edildiğinden itibaren ona verilmiş olmalıydı. O dönemde, sadece onun idaresizliği yüzünden, bu Kongreye katılmamış olmanın sebebi, Togan'ın Fundamenta tahrir komitesinde görev almasından sonra da onu etkilemiş, meslektaşlarının etkili bir şekilde desteklememesine neden olmuştu. Bunlar bilinen gerçeklerdir ve bu hareketlerde benim hiçbir alakam, tesirim olmamıştır. Bilakis, onun başarıları ve bu ilim kurulunda etkili bir faaliyette bulunabilmesi adına, elimden geldiğince ve sadece hasbi bir şekilde, hiçbir mülâhaza ve menfaat hissi gözetmeksizin gayret ve yardımımı göstermişimdir. Benim, 1958'den itibaren tarih için namzetliğimi ortaya atma iddiası bambaşka bir vehimdir ve Bay Togan'ın malum vehimlerinden ve yakıştırmalarından biridir. O tarihte, başka bir vesile ile Mainz'da bulunmuşsam da, Prof. Boratav ile ne o tarihte, ne de ertesi sene Milletlerarası Mütessirler Tarihi Kongresi'ne katıldığım zaman bu mesele hakkında hiç konuşmamışımdır. Nisan 1959'da İstanbul'da Alman Arkeoloji Enstitüsü'nde yapılan toplantıya bizzat Togan tarafından sadece bir muhavir veya muavin sıfatıyla davet edildiğimdir. O zamanlarda umut ve dileklerim, olsa olsa, Üçüncü cilt hazırlanırken bana da bir yer verilmesinden ibaret kalmıştır.


Bu defa Paris'te ikinci cilde girecek bir kısmı yazıların aslını ve tercümelerini kontrol ettirmem, sayın Togan tarafından ileri sürülen iddiaların ne dereceye kadar haklı olduğunu anlamak amacıyla geçen ilkbaharda Türk Tarih Kurumu'nun bir rapor hazırlama görevini bana vermesi üzerine, kurumun genel kuruluna sunduğum raporun ne kadar isabetli bulunduğunu anlamak, aynı zamanda, mümkünse, isnat edilen temizlik gayesine matuf olup olmadığını anlamak amacıyla, önce benim tarafımdan, ardından diğer delege arkadaşım Prof. Fahir İz tarafından da yapılan raporları gözden geçirmek ve değerlendirmekti. Diğer makaleleri aslı yazıldıkları dilde okuyup değerlendirmek hususundaki tahrir heyeti üyeliği vazifemi Bay Togan'ın hatırlatmasına gerek yoktu. Kendisinin üzerine bıraktığı bu görevi, yani ikinci cildin makalelerini, ihtisas sahama asla taallük etmemekle beraber, elimden geldiği kadar yapmaya gayret göstereceğim tabiidir. Görebildiğim noktalarda mülkiyetlerine, ve diğer redaksiyon komitesi üyelerine usulü dairesinde hatırlatmak, ve görüşlerimin, tenkitlerimin doğruluğu, tebeyyün ederse onları düzelttirmek elbette mümkün olacaktır. Şuna kat'i olarak inanmak gerekir ki, Prof. Togan'ın olumlu veya olumsuz niteliklerle karalama çabalarına girişenlere, doğruyu, ilmi hakikatleri ve milli düşünce ve duyguları kabul ettirmek, objektif bir bakış içerisinde bunların beyan ve ifadesini sağlamak mümkündür ve kolaydır, çünkü akıl için yol birdir.

ZEKI VELIDI TOGAN Türk milliyetçiliğini adeta inhisar altında bulundurmakta ve sayın Prof. Bazin'in Fundamenta'yı, vazifesi icabı kontrol etmesini, Türk milliyetçiliğine ve dolayısıyla Batı ilim çevreleriyle müstakbel işbirliğimize aykırı saymaktadır. Onun senelerce bu Komitede kendisi ile birlikte faaliyette bulunduğunu ve bu işbirliğini, o zamanlar izine geldiği için, belki de Bay Togan'ın "Fransız bir solcu" olarak kayıtsızlıkla, belki de memnuniyetle karşıladıklarını unutan, onun Türkiye'nin zayıf olan kültür cephesine "benim kanımdan hulul ettiğine" dair bazı üniversite ve akademilerden aldığı davetler dolayısıyla, bir telmihte bulunarak beni bazı çevrelerde "Persona grata" olarak tanınmakla suçlamaya yeltenmektedir.


Benim ilmi hüviyetim çerçevesinde, Türk vatan ve milliyetine, Atatürk inkılaplarına ne derecede güçle bağlı bulunabileceğimi, asırlarca bu topraklar üzerinde yaşamış ve hemen bütün vatan sahasına dal-budak salmış bir ailenin ferdi olarak, Türk hak, hürriyet ve menfaatlerine, onun bekası ve izzet-i nefsine en azından Bay Togan kadar sadakat göstereceğimi, ona hatırlatmak mecburiyetindeyim.

Prof. Togan'ın duyduğu milli hislerin, Türkiye haricindeki Türklere karşı ilginin ve iyiliklerin kimde, ne derecelerde bulunduğunu, ve kimlerin bunları bir istismar vasıtası yaparak kullanmaya çalıştığını bilmek, ve bunu dile getirmek oldukça zordur. Fakat Bay Togan'ın 40 senedir verdiği mücadelesini yaptığı geniş manadaki milliyetçilik ve Türkçülüğün, Türk dünyasına ve Türkiye haricindeki Türk kavimlerine neler kazandırdığını veya neler kaybettirdiğini bilmek her halde çok faydalı ve ilginç olurdu. Milli Mücadele yıllarından itibaren bu yurdun hadise ve şartları içinde hakkaniyetle olmuş bir insanın, Türk yurdunun menfaatlerini, onun sağ, sol veya karma metodlarla, en kısa zamanda medeniyet ve refahın en yüksek merhalesine ulaştırılmasını Prof. Togan'dan etraflı ve isabetli olarak düşüneceği tabiidir. Diğer taraftan, memlekette olduğu kadar ilim çevreleri içinde de huzursuzluk yaratmamak, huzursuzluk amacı olmamak, herkesten fazla Bay Togan'ın hatırda tutması lazım gelen bir keyfiyet olsa gerektir.

Beni samimiyetsizlikle itham eden Prof. Togan, son toplantıda, onu bir defa da sayın Fahir İz marifetiyle teklif ettirdiğimi, fakat ikimizin de maalesef kabul ettiremediğimizi öğrenirse, acaba kanaatini değiştirecek midir? Ben orada, iddiası hilafına, Bay Togan'ın temsilcisi de değildim. Ben, kendisinin dışında bulunduğu, ve malum olan sebeplerden dolayı şimdiye kadar atanamadığı Türk Tarih Kurumu üyeliği bulunmakla beraber, onun gibi cidden mütebahhir bir Türk aliminin bir yabancıdan çok daha iyi yazacağı kanaatiyle böyle bir ısrarda bulunmuştum, ve hala da bu inancı taşıyorum. Fakat demek ki, ilim ile birlikte iyi huy da büyük bir rol oynamaktadır. Deniz'den sonra bu Komitenin başkan vekilliğini yapan, ve prensip itibariyle, Fundamenta'ya makale yazan müelliflere telif ücreti verilmediği halde, azı ve talebi karşısında, kendisine müsait bir "honorarium" vermekten ihmal etmeyen sayın Prof. Scheel'den, makalesinde "sekreterimiz" diye istifafla bahsedecek kadar arkadaşlarını küçük gören, ve onların her vesile ile teşvik etmeyi bir marifet sayan Bay Togan'dan her hal ve karda müstağni kalmak isterlerse biz ne yapabilirdik? Hele bundan sonra, ağız ile kuş tutsa, sayın Togan'ı ben dahi şahsen müdafaa edebilir miyim? Prof. Togan'ın ihtisası sahasına taalluk eden bahislerin Monsieur Bennigsen'e yazdırılacağı meselesine gelince, bu işin esası sayın Prof. Fahir İz daha iyi izah edebilecektir ve esasen ulaşılması kesin olarak kararlaştırılmış bir gaye de yoktur.


SAYIN Prof. Boratav'a hayran olduğum, ona methiyeler yazdırmak, öte yandan onun böyle methiyelere hiç ihtiyaç olmadığı meselesi üzerinde durmayacağım. Ben inandığım bir fikri, takdir ettiğim bir ilim adamını, hangi temayülde olursa olsun, savunmayı bir insanlık vazifesi, ilme karşı bir hürmet, ve nihayet bir medeniyet cesareti meselesi sayıyorum. Prof. Togan, kendisi hakkında sarf ettiği iltifatkar ve takdirkar sözlere rağmen, bu kanaatte değilse bunu tabii karılamak lazım gelir.

Fakat benim samimi inancım odur ki, Türkiyemizin şartları ve menfaatleri, hiç değilse sağı ve muhafazakâr fikir ve temayüllere olduğu kadar, sol ve sosyalist görüşlere de tolerans gösterilmesi ile, ilim ve kültür meselelerinde de bunların serbestçe faaliyet göstermelerine yer verilmekle daha iyi sağlanabilir. Yoksa, sayın Togan gibi, "solcular" damgasını vurarak bir takım değerleri saf haricinde atmak, bana göre asrı batıl ve tehlikeli bir yol tutmak olur. Bunları şimdi düşünürken, insanları ve olayları, tam hakiki hüviyet ve niyetleri içinde anlamlandırmasını ve değerlendirmesini çok iyi bilen büyük ve faziletli insan merhum Dr. Adnan Adıvar'ı hatırlamamak mümkün olmuyor. Ruhu şad olsun.