https://wiki.gokbilgin.com/index.php?action=history&feed=atom&title=Arpalik 2026-10-21T07:45:02Z Viki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi. MediaWiki 1.40.1 https://wiki.gokbilgin.com/index.php?title=Arpalik&diff=408&oldid=prev 2024-04-17T11:18:20Z

<p>&quot;== Arpalık == &#039;&#039;&#039;Arpalık&#039;&#039;&#039;, Osmanlı İmparatorluğu teşkilâtında, devlet tarafından muhtelif zamanlarda muhtelif tatbik şekillerine göre belli başlı idare ve saray adamlarına ve bir kısım yüksek rütbeli ilmiye ricaline, vazifelerinde iken maaşlarına ilâveten, vazifelerinden ayrıldıktan sonra ise, tekaüt veya mâzûliyet maaşı kabilinden olarak, verilen tahsisat mânasında bir tâbirdir. Bu tahsisat, önceleri, &quot;... akçe yazar...&quot; içeriğiyle yeni sayfa oluşturdu</p> <p><b>Yeni sayfa</b></p><div>== Arpalık ==<br /> &#039;&#039;&#039;Arpalık&#039;&#039;&#039;, Osmanlı İmparatorluğu teşkilâtında, devlet tarafından muhtelif zamanlarda muhtelif tatbik şekillerine göre belli başlı idare ve saray adamlarına ve bir kısım yüksek rütbeli ilmiye ricaline, vazifelerinde iken maaşlarına ilâveten, vazifelerinden ayrıldıktan sonra ise, tekaüt veya mâzûliyet maaşı kabilinden olarak, verilen tahsisat mânasında bir tâbirdir.<br /> <br /> Bu tahsisat, önceleri, &quot;... akçe yazar arpalık zeameti&quot; ile &quot;muayyen bir zeamet mıkdarı arpalık&quot; şeklinde ifade edilirken (Alî, Kunh al-ahbür, basılmamış kısımlar, Üniversite kutup., T.Y., nr. 2290/32, var. 91, 86), sonraları, &quot;bervech-i arpalık tevcih olunan&quot; bir veya müteaddit sancak veya kazanın varidatından bir kısmını (İ. M. Kemal, Arpalık, TTEM, 16. sene, nr. 17 (94), s. 276) veya &quot;hükûmet-i şer&#039;iye&quot; si hâsılatını (Mustafa Nuri Paşa, Natâ&#039;ic al-vukü&#039;öt, İstanbul, 1294, III, 87) ihtiva ederdi.<br /> <br /> Arpalığın azamî miktarı, ilmiye ricaline tahsis edilenlerde senede 70.000 akçe, yeniçeri ağası için 58.000 akçe (Âlî, aynı eser, var. 86, 91) ve saray erkânına mahsus olanlarda ise, zeamet derecesine yükselmiş olmamak için (I. M. Kemal, göst. yer.), 19.999 akçe olarak tesbit edilmişti (Koçi Bey, Risale, İstanbul, 1303, s. 17).<br /> <br /> Arpalığın ne zaman ve ne maksatla ihdas edildiği hakkında, şimdiye kadar, ne sarih ve etraflı bir kayda tesadüf edilebilmiş ne de bu hususta esaslı bir tetkik yapılmıştır. İmparatorluğun kuruluş devrinden bahsedip de, XVI. asıra kadar ki siyasi, askeri ve bâzan da mali ve iktisadi olayları bildiren tarih kaynaklarında arpalık ve bunun tevcih sureti hemen hiç mevzu bahs edilmemekte, ve o asra ait olanlarda ise, nispeten az ve nakıs bilgiler verilmektedir.<br /> <br /> Arpalığın, isminden de anlaşıldığı şekilde, evvelâ atlı kuvvetler ile harplere iştirak edenlere, veya hiç değilse, herhangi bir sebeple at beslemek mecburiyetinde bulunanlara, hayvanlarına yem bedeli olarak, verildiği hatıra gelmektedir. Buna göre askeri ve idari sahada ve aslen ulemadan olup da, kadılık ve kazaskerlik gibi idari ve adli hizmetlerde bulunan her devlet memurunun arpalık alması icap eder. Hâlbuki ilk kayıtlar arpalık tayin ve tevcihinin daha mahdut bir çerçeve dahilinde kaldığını göstermekte ve başlıca iki sahada tatbik edildiğini bildirmektedir: biri yeniçeri ağası, rikâb-ı hümayun ağaları, bölük ağaları vb. gibi ordu ve saray erkânı, diğeri de muallim-i padişahi, şeyhülislâm ve kazaskerler gibi, yüksek ilmiye ricalidir. Bidayette, ihtimâl ki, birinciler için tas ve bilâhare ikincilere de tevcih olunan ve bilhassa bu vadide geniş mikyasta tatbik sahası bulan arpalığın, daha sonraki devirlerde, yalnızca ilmiye ricaline mahsus olan bir maaş kalemi olduğu anlaşılmaktadır.<br /> <br /> Arpalık, askeri ve idari sahada, bir nevî seferberlik ve bedâr olduğu gibi, ilmiye sahasında ise, ilmî ve dînî hizmetlerin sürdürülmesi için bir nevî ihtiyat sandığı mahiyetindedir.<br /> <br /> KAYNAK: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt: 4, sayfa: 262-263, Arpalık maddesi, Ahmet Turan Taşan, 1988</div>

Gokbilgin